Przejdź do treści

Trening przy chorobie przewlekłej lub niepełnosprawności: od czego zaczynamy

CrossFit Wilanów

Ten tekst nie jest poradą medyczną. Opisujemy, co mówią wiarygodne źródła, jak skaluje się trening, gdy ciało stawia inne warunki niż zwykle, i jak wygląda start u nas. Jeśli masz chorobę przewlekłą albo niepełnosprawność, plan ćwiczeń ustal z lekarzem lub fizjoterapeutą, który zna Twój przypadek.

Skalowanie to nie tylko lżejsza sztanga

Na zajęciach skalowanie kojarzy się z ciężarem i liczbą powtórzeń. To tylko pierwsza warstwa. Dostosować można też otoczenie: kolor i ustawienie sprzętu, miejsce w sali, sposób, w jaki trener mówi do Ciebie. Można też dobrać ruch do pory dnia, jeśli choroba ma swój rytm. Dwie historie opublikowane przez CrossFit pokazują, jak szeroki jest ten wachlarz. To relacje konkretnych osób, nie badania, więc traktuj je jako przykłady, a nie wzór dla siebie.

Wada wzroku: kontrast, stałe miejsce, jasna komunikacja

Carl Arredondo, były meteorolog telewizyjny z Nowego Orleanu, ma retinitis pigmentosa, czyli genetyczną chorobę siatkówki. Widzi dobrze tylko to, na co patrzy wprost. Trenuje dalej i pracuje jako instruktor orientacji i mobilności oraz trener adaptacyjny.

Jego rozwiązania są proste. Biała piłka lekarska i skakanka, które odcinają się od podłogi. Opaski na rzepy na sztandze, żeby wyczuć miejsce chwytu. Kettlebell posypany kredą, bo czarny odważnik na czarnej podłodze znika. Stałe miejsce do ćwiczeń i zasada, że sprzęt wraca tam, skąd go wzięto, więc nic nie leży tam, gdzie nie powinno. Ciemne okulary nawet w pochmurne dni, bo światło go męczy.

Druga połowa to ruch. Przysiad, martwy ciąg i wiosłowanie robisz w jednym miejscu. Bieg w grupie, skoki z miejsca na miejsce albo praca na cudzym stanowisku wymagają planu, więc trener zastępuje bieg wiosłowaniem lub rowerem, a ćwiczenie, w którym trzeba trafić w cel, ustawia na stałej, oznaczonej pozycji. Cel zostaje ten sam, zmienia się droga do niego.

Trzecia rzecz to mówienie. Carl tłumaczy ludziom wokół, że nie zobaczy, kto podchodzi z boku, a na biegach inni wołają do niego, gdy zbliża się samochód. Podczas pokazu ćwiczenia stoi blisko trenera. Trener i grupa nie zgadną, czego potrzebujesz, dopóki im tego nie powiesz.

Choroba Parkinsona: skalowanie zależy od leków

W 2024 roku Cochrane opublikował przegląd ponad 150 badań z randomizacją nad ćwiczeniami przy chorobie Parkinsona. Wniosek jest ostrożny: większość rodzajów ćwiczeń wiązała się z korzystnym wpływem na objawy ruchowe i jakość życia osób z łagodną i umiarkowaną postacią choroby, w porównaniu z brakiem ćwiczeń. Pewność dowodów bywała niska, nie ma dowodów, że któryś rodzaj ćwiczeń jest wyraźnie lepszy od innych, a o osobach z zaawansowaną chorobą wiadomo znacznie mniej. Parkinson’s Foundation zaleca co najmniej 2,5 godziny ruchu tygodniowo w czterech obszarach: wysiłek aerobowy, siła, równowaga z zadaniami wymagającymi uwagi oraz rozciąganie. Światowa Organizacja Zdrowia wymienia wśród metod fizjoterapii trening siłowy oraz trening chodu i równowagi.

Z tych źródeł nie wynika, że ćwiczenia leczą chorobę ani że komuś pomogą w konkretny sposób. Wynika, że ruch jest rozsądnym dodatkiem do leczenia, a regularność liczy się bardziej niż rodzaj ćwiczeń.

Jak to wygląda w praktyce, pokazuje historia Jules King, brytyjskiej klubowiczki z zaawansowanym Parkinsonem. Według jej relacji lewodopa działa u niej krótko, więc to, które ruchy może wykonać, zależy od tego, kiedy wzięła ostatnią dawkę. Skoki na skrzynię były możliwe, gdy lek działał mocno. Gdy słabł, zastępowały je wejścia na skrzynię krokiem. Trening zaczęto od przysiadów bez obciążenia, ciężar dokładano stopniowo, a trenerka stała blisko przy ruchach, w których mogło dojść do upadku lub zastygnięcia, i wprost pytała, czy dziś da radę.

Wniosek z tej historii nie dotyczy tylko Parkinsona. Przy wielu chorobach przewlekłych dzień dobry i dzień zły różnią się bardziej niż u zdrowej osoby. Skalowanie musi więc uwzględniać nie tylko formę, ale też porę dnia, leki i to, co powiesz trenerowi przed zajęciami.

Jak wygląda start u nas

Nie prowadzimy osobnego programu adaptacyjnego i nie obiecujemy, że każdy przypadek da się u nas poprowadzić. Mamy za to kilka rzeczy, które w takiej sytuacji się liczą.

  • Zaczynasz od rozmowy, nie od zajęć. Napisz lub zadzwoń przed pierwszą wizytą i opisz, co Ci dolega, co widzisz albo czego nie widzisz, kiedy bierzesz leki. Trener przygotuje stanowisko i wersje ruchów, zanim wejdziesz na salę.
  • Najpierw lekarz. Przy chorobie przewlekłej, po operacji albo przy chorobie oczu zapytaj lekarza prowadzącego, jaki wysiłek jest dla Ciebie dopuszczalny i czego unikać. Część ruchów, na przykład skoki, pozycje odwrócone albo praca nad głową, może wymagać ograniczeń. Trener nie leczy i nie diagnozuje. Może ułożyć trening wokół ograniczeń, o których wie.
  • Trening personalny jako wejście. Przy większych ograniczeniach najlepiej zacząć 1 na 1, gdzie trener ma dla Ciebie cały czas zajęć, a dopiero potem dołączyć do grupy. Zaczyna się od bezpłatnej rozmowy telefonicznej.
  • W grupie jest maksymalnie 12 osób, więc trener widzi każdego i może zmienić wersję ruchu w trakcie, a nie dopiero po zajęciach.
  • W zespole jest trenerka ze szkoleniem CrossFit Adaptive. Małgorzata Sławińska ukończyła kurs CrossFit Adaptive i pracuje z osobami o różnych potrzebach. Jeśli to Twoja sytuacja, poproś o nią przy umawianiu rozmowy.

Co zrobić, zanim przyjdziesz

  • Zapisz, jak wygląda Twój zły moment: zastygnięcie, drżenie, skurcz, zawroty, utrata orientacji. Trener ma wiedzieć, co zrobić, gdy się pojawi.
  • Ustal, gdzie stajesz podczas instruktażu i jak chcesz, żeby się do Ciebie zwracano. Blisko trenera, na stałym stanowisku, z nazwaniem ruchu zamiast pokazania, jeśli pokaz nic Ci nie daje.
  • Prowadź prosty dziennik: godzina leku, samopoczucie, co poszło, co nie. Po kilku tygodniach zobaczysz wzór, który pomoże ustawić porę i rodzaj treningu.
  • Masz prawo skrócić albo przerwać trening. Jesteś jedyną osobą, która wie, jak się dziś czujesz.

Odpowiedzi na częste pytania znajdziesz też w FAQ.

Źródła

Wykup pierwszy trening

Jeden trening. Sprawdź, czy pasujemy do siebie. Bez zobowiązań. Jeśli zdecydujesz się na OPEN w dniu pierwszego treningu, koszt pierwszego treningu odliczymy.

Wykup pierwszy trening
Pierwszy trening(otwiera się w nowej karcie)